lundi 20 mai 2019

Stair faoi cheilt: oidhreacht Ghaelach Chúige Uladh á cíoradh ag ‘An tUltach’ (Sorcha Ní Chearúlláin, Meon Eile 17.05.2019)


Stair faoi cheilt: oidhreacht Ghaelach 
Chúige Uladh á cíoradh ag ‘An tUltach’ 
le Sorcha Ní Chearúlláin (Meon Eile 17.05.2019)

‘Stair faoi cheilt: oidhreacht Ghaelach Chúige Uladh a fhiosrú trí shúile An tUltach’ is ainm do thogra úr de chuid na hirise stairiúla An tUltach, atá ag cur Gaeilge Uladh chun cinn le breis agus 95 bliana anuas.

Bunaíodh An tUltach in 1924 agus ó shin i leith rinneadh trácht ar na himeachtaí agus ar na hábhar ba thábhachtaí do Ghaeil Uladh le linn tréimhsí geala agus tréimhsí dhorcha trí chéile.

Ar leathanaigh na seanchóipeanna tá taiscí agus seoda a bhaineann le mórcheisteanna shaol na Gaeilge atá go fóill á bplé sa lá atá inniu ann.

Mar chuid lárnach den tionscnamh is déanaí seo iarrfar ar mheithleacha d’oibrithe deonacha, idir óg agus aosta, teacht le chéile chun dul ag tochailt i gcartlann na hirise d'fhonn cuid de na hailt is spéisiúla a aimsiú agus a chur ar fáil do léitheoirí an lae inniu.

Dúirt Gráinne Ní Ghilín, iar-eagarthóir An tUltach, atá anois mar ina bainisteoir digiteach ar an iris:

“Tá saibhreas mór seanscéalta agus amhrán ann, mar aon le gearrscéalta agus dánta leis na scríbhneoirí Conallacha is clúití ar fad. Is iontach na ceisteanna a bhí á bplé san am a chuaigh thart agus atá go fóill i mbéal an phobail inniu. Tá alt ann in 1972, mar shampla, ar na buntáistí agus míbhuntáistí a samhlaíodh le ballraíocht na Ríochta Aontaithe sa Chomhphobal Eorpach. Tá alt ann sna seascaidí ag moladh deireadh a chur leis an teist aistrithe agus bhíothas ag tuar in 1965 nach mairfeadh an Ghaeltacht ach 10 mbliana eile.”

Reáchtálfar léachtaí poiblí le linn an togra bliana agus déanfar taispeántais fhisiciúla in ionaid éagsúla fud fad Chúige Uladh.

Déanfar digitiú ar chuid den ábhar agus beidh taispeántas ar líne ann fosta ionas gur féidir le daoine blaiseadh a fháil de na féidearthachtaí fadtéarmacha a bhaineann le togra den chineál seo.

Le tuilleadh eolais a fháil, nó le clárú don togra, moltar do dhaoine dul i dteagmháil le fhoireann An tUltach trí na meáin shóisialta ar leathanach Facebook s’acu nó ar Twitter.
___________________________
An tULTACH
___________________________

jeudi 9 mai 2019

Tuairimí na dTráchtairí: Cogadh na Síntí Fada (Meon Eile, 09 May 2019)


Tuairimí na dTráchtairí: Cogadh na Síntí Fada
Seán Ó Baoill, Caoimhe Ní Chathail, Pádraig Mac Oitir (09 May 2019)

Meon Eile ar ais an tseachtain seo leis an tsraith 'Tuairimí na dTráchtairí' ina labhraíonn muid le tráchtairí aitheanta mar gheall ar ábhair thráthúla. An tseachtain seo, is é ‘Cogadh na Síntí Fada’ atá á phlé ag Dónall Mac Ruairí agus Siún Ní Dhuinn.

Rinne Oifig an Choimisiúin um Chosaint Sonraí cinneadh le déanaí a deir nach bhfuil sé in aghaidh an dlí ag comhlachtaí ainmneacha Gaeilge a litriú go mícheart tríd an síneadh fada a fhágáil ar lár. Tugadh an rialú tar éis fiosrúchán a d'eascair as gearán a rinne an léiritheoir teilifíse Ciarán Ó Cofaigh leis an Choimisinéir faoina ainm a bheith á litriú go mícheart ag Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte agus Banc na hÉireann.

Dúirt Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte agus Banc na hÉireann gur cúrsaí teicneolaíochta is cúis le hainmneacha a bheith á litriú acu gan síntí fada. Ach tá sé ráite ag Oifig an Choimisiúin um Chosaint Sonraí nach “ceart absalóideach” é go mbeidh d’ainm litrithe go cruinn agus an síneadh fada ann. An é nach bhfuil an cheist seo ach ina tús?

Labhair Meon Eile le Dónall Mac Ruairí agus Siún Ní Dhuinn lena dtuairimí a fháil ar an ábhar…
____________________________________________

mercredi 17 avril 2019

Vincent Morley: CÚRSAÍ STAIRE: Aistí ar an stair, ar staraithe, agus ar scríobh na staire

CÚRSAÍ STAIRE: 
Aistí ar an stair, ar staraithe, 
agus ar scríobh na staire

le Vincent Morley

COISCÉIM 2018       LITRÍOCHT €10
_____________________________

jeudi 4 avril 2019

'An Eoraip agus Litríocht na Gaeilge 1600-1650' le Tadhg Dúshláine

An Eoraip agus Litríocht na Gaeilge 
1600-1650: 
Gnéithe den Bharócachas Eorpach i Litríocht na Gaeilge
le Tadhg Dúshláine
Baile Átha Cliath 1987
Praghas: €30.00

B'é a chuir an t-údar roimhe sa saothar seo anailís liteartha ina gcomhthéacs Eorpach a dhéanamh ar aonaid aitheanta de litríocht Ghaeilge an 17ú haois. Léirítear an comhthéacs stairiúil agus na toscaí intleachtúla is reiligiúnda a cheadaigh do scolairí Éireannacha teagmháil a dhéanamh le coinsiasacht Eorpach na linne. Déantar anailís ar an dá shaothar chráifeacha Ghaeilge is iomraití ón tréimhse sin: Trí Bior-Ghaoithe an Bháis agus Scathán Shacrumuinte na hAithridhe. Léirítear tionchar na hEorpa chomh maith ar fhilíocht na Gaeilge sa 17ú haois go háirithe ar an bhfilíocht pholaitiúil. Beidh tuiscintí nua ar litríocht na Gaeilge sa chead leath den 17ú haois le fáil ag léitheoir an leabhair seo.
_________________________

mercredi 27 mars 2019

'Cánóg Dhubh' le Simon Ó Faoláin

Simon Ó Faoláin (Grianghraf: RTÉ)
Cánóg Dhubh

- do Mharcus Mac Conghail

Cros dhubh thanaí thú san aer im’ chuimhne,

An chulaith ghruama ort ar nós múnla

Ag ceilt chré umha niamhrach do mhianaigh,

Mianach a raideann do chreatlach ar an stoirm Gheimhridh,

Mianach ag ceiliúradh an fhoréigin dhiamhar san aer id’ thimpeall.

Ach ar an dteagmháil is lú dod’ chos scamallach

déanann fórsa éigin sa talamh

Daoi cré, éan tuí, fear grinn asat,

An tuirlingt ag cumadh aoire ort

Ó bhéal na talún tur neamhghéilliúl’

Nuair a thréigeann tú neamh aeir is uisce de thimpist’.

Le heaspa tuisceana an déagóra

Ar dhainséar, ar chastacht an tsaoil,

Léimeann tú gan buaireamh ón bhfaill

Don gcéad uair

agus leathann do sciatháin

Don gcéad uair,

gan cheist ná amhras

Ach go mbéarfaidh an t-aer do mheáchan,

Is déanann.

Cuireann méarnáil leictreach An Daingin soir uait

Teaspach is fiosracht ort, go gcasann tú

 – Mar a dhein na hógánaigh thiar riamh –

I dtreo shoilse an bhaile mhóir.

Chonac thú ar maidin

ós comhair an Ché Spáinneach,

Ní le dhá thaobh an bhóthair agat ach a chroílár,

tú suite ar an líne bhán,

meáchan do choirp brúite chun tosaigh ar d’ucht,

do chosa laga ag saothrú gan mhaith,

Iarsma do chlúmh gearrcaigh

ina afro áiféiseach ar chúl do chinn,

na cairteacha is na lorraithe

ag tabhairt gach cor tobann timpeall ort,

iontas ort fén bhfústar,

ar nós garsúin ó Inis Icileáin

a chuaigh sna púcaí oíche

is a dhúisigh le fáinne an lae

i lár Bangkok.

Tarrtháladh thú, is cuireadh siar thú

I mbosca bróg

chun an léimt a thabhairt athuair,

Ag filleadh ar do mhianach,

Cré umha niamhrach do mhianaigh,

Mianach a raideann do chreatlach

Mar chros dhubh thanaí ar an stoirm Gheimhridh,

Mianach ag ceiliúradh an fhoréigin dhiamhar

San aer id’ thimpeall.

Simon Ó Faoláin
_______________________
FOINSE:
(RTÉ 21 Mar 2019)
_______________________

lundi 4 février 2019

Breandán M Mac Gearailt: Léirmheas ar an scannán 'Black 47'

D’airigh mé uaim Máirtín Jaimsie agus mé ag féachaint ar ‘Black 47’
Breandán M Mac Gearailt (10 Meán Fómhair 2018) 

BLACK 47
Stiúrthóir: Lance Daly

Cliar: James Frecheville, Hugo Weaving, Stephen Rea, Freddie Fox, Barry Keoghan, Moe Dunford, Sarah Greene, Jim Broadbant, Peadar Cox, Diarmaid de Faoite

Is gearrscannán Gaeilge, tathagach é An Ranger (2008) a dhíríonn ar shaighdiúir (Owen McDonnell) agus an scrios a dhéanann sé nuair a fhilleann sé ar an bhfód dúchais i gConamara i rith an Ghorta Mhóir. Ghlac sé le ‘scilling an Rí’ nuair a chuaigh sé sna Connaught Rangers agus chaith sé blianta i gcéin i mbun cogaíochta. Thug McDonnell agus Máirtín Jaimsie taispeántais bhreátha uathu sna príomhrólanna. Ní raibh mo ghoile sásaithe, áfach, agus taibhsíodh dom riamh gur leathscannán a bhí ann mar nár cíoradh cúlra nó todhchaí an tsaighdiúra chun mo shástachta.

Dar liom go bhfuil sárshaothar dlite don Ghorta Mór agus is ábhar iontais agam i gcónaí teirce na saothar faoi.[...]