Dialanna Sheáin Uí Ríordáin le foilsiú (MEON EILE: Sorcha Ní Chearúlláin 04/09/19)

Dialanna Sheáin Uí Ríordáin le foilsiú 

MEON EILE: Sorcha Ní Chearúlláin (04/09/19)

Is beag dalta scoile nach bhfuil staidéar déanta aige ar shaothar filíochta Sheáin Uí Ríordáin, duine de na daoine ba chlúití agus ba thábhachtaí i litríocht na hÉireann sa 20ú haois.

D’aithneodh duine láithreach bonn ‘réal na gealaí’ a thit i ‘scamallsparán, go mall, mall, faitíosach’ ón dán clúiteach dá chuid ‘An Peaca’, cuir i gcás.

Cé go bhfuil an oiread sin staidéir déanta ar an Ríordánach, áfach, níor cuireadh a dhialanna pearsanta ar fáil go dtí seo – níl siad le fáil ach i seomra léitheoireachta na seanchnuasach sa leabharlann in UCD.

A bhuí leis na dialanna seo, a chuimsíonn an tréimhse idir 1940 agus bás an fhile in 1977,  tugtar léargas domhain ar an mhodh machnaimh a bhí aige agus ar na rudaí a raibh dúil aige iontu, ar a chuid tuairimí agus ar nithe ina shaol príobháideach – an cath a throid sé in éadan na heitinne, mar shampla.

Labhair Meon Eile leis an Dr. Pádraig Ó Liatháin (Fiontar agus Scoil na Gaeilge DCU) atá ag obair le Cló Iar-Chonnacht chun an saothar tábhachtach seo a chur i gcló faoi dheireadh thiar thall.

________________________________________

FÍSDÁN: Raithneach | Séamus Barra Ó Súilleabháin | REIC

Irish WritersCtr | Ajoutée le 10 déc. 2018

'Raithneach' scríofa ag Séamus Barra Ó Suilleabháin
Rinneadh an físdán seo le REIC i gcomhar le hÁras Scríbhneoirí na hÉireann, Foras na Gaeilge agus Bliain na Gaeilge

Taifeadadh - Seán T. Ó Meallaigh
Léiritheoir - Ciara Ní É
_______________________________

Cré na Cille (traduction québecoise)

Seaghan Sionnach | Ajoutée le 16 mai 2019
"An chéad chaibeal amach as saothar iomráiteach Uí Chadhain aistrithe go Fraincis Québec againn, mé féin agus Antoine Malette. Táimíd baoch as Geneviève Breton as an léitheoireacht."
_________________________________

Liam Mac Cóil - An Choill (Librairie Mollat, en français, 25 mai 2017)

librairie mollat | Ajoutée le 25 mai 2017
À l'occasion de la dix-huitième édition du Festival de littérature franco-irlandais, Liam Mac Cóil vous présente son ouvrage An Choill aux éditions Leabhar Breac.
_____________________________________

Gradam nua Thomáis de Bhaldraithe le bronnadh ar shaothair aistrithe (Tuairisc)

Tomás de Bhaldraithe

Gradam nua Thomáis de Bhaldraithe le bronnadh ar shaothair aistrithe

Méabh Ní Thuathaláin, Tuairisc, Dé Céadaoin, Meitheamh 5 2019

Is in onóir Thomáis de Bhaldraithe, an foclóirí agus scoláire aitheanta as Luimneach, a ainmníodh gradam nua Oireachtas na Gaeilge

Den chéad uair riamh beidh gradam á bhronnadh ag Gradaim Fhoilsitheoireachta an Oireachtais ar shaothar aistrithe go Gaeilge ó theanga eile.

Bronnfar an gradam seo in éineacht leis an dá ghradam atá cheana ann, Gradam Réics Carló do Leabhar na Bliana don Léitheoir Óg agus Gradam Uí Shúilleabháin, Leabhar na Bliana don Léitheoir Fásta.

Is in onóir Thomáis de Bhaldraithe, an foclóirí agus scoláire a bhí ina Ollamh le Nua-Ghaeilge agus le Canúineolaíocht na Gaeilge i gColáiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath, a ainmníodh an gradam nua. Ba é de Bhaldraithe a bhí ina Eagarthóir ar an chéad fhoclóir Béarla-Gaeilge nua-aimseartha, a foilsíódh i 1959.

TUILLEADH

_______________________

FÍSEÁN: Achainí ar an Rialtas agus an Dáil a aithint go bhfuil ‘géarchéim teanga’ sa Ghaeltacht (Tuairisc)

Tuairisc | Ajoutée le 30 mai 2019

FÍSEÁN: Achainí ar an Rialtas agus an Dáil a aithint go bhfuil ‘géarchéim teanga’ sa Ghaeltacht.

Dúradh sa Dáil an tseachtain seo gur chóir an ghéarchéim teanga a aithint toisc ‘nach féidir dul i ngleic le fadhb gan an fhadhb a aithint i dtús báire’

Tá iarrtha ar an Rialtas sa Dáil a aithint go bhfuil géarchéim teanga sa Ghaeltacht.

An Teachta Dála neamhspleách Catherine Connolly a d’iarr ar an Rialtas an tseachtain seo, go n-aithneofaí go bhfuil géarchéim teanga sa Ghaeltacht.

Dúirt Catherine Connolly atá ina cathaoirleach ar Choiste Oireachtais na Gaeilge, na Gaeltachta agus na nOileán go gcaithfeadh an Rialtas agus an Dáil an ghéarchéim sa Ghaeltacht a aithint.

“…Má tá muid i ndáiríre faoi earnáil na Gaeilge, ní mór don Rialtas an ghéarchéim a aithint. Tá géarchéim ann ó thaobh na Gaeilge in ainneoin an dul chun cinn atá déanta. Tá géarchéim sna Gaeltachtaí. Tá a fhios againn é sin.

“Tá laghdú suntasach ar líon na gcainteoirí Gaeilge. Tá sé sin soiléir ón taighde atá déanta ag lucht acadúla ar easpa Gaeilge ar na meáin chumarsáide agus ar dhul siar na Gaeilge. Ní mór dúinn é sin a aithint. Ní féidir dul i ngleic le fadhb gan an fhadhb a aithint i dtús báire agus ansin plean a réiteach agus acmhainní cuí a chur ar fáil.

“Tá ardmholadh tuillte ag cosmhuintir na Gaeltachta agus ag na daoine ar an talamh ar fud na tíre atá i mbun oibre go leanúnach ó thaobh na Gaeilge de, ach tá gá le plean cuimsitheach ón Rialtas. Tá an Straitéis 20 bliain agus an Plean Gníomhaíochta againn, ach in ainneoin sin, tá géarchéim fós againn.”

Tá diúltaithe ag Aire Stáit na Gaeltachta Seán Kyne géilleadh go bhfuil géarchéim teanga sa Ghaeltacht.

Níos túisce i mbliana, dúirt an t-iarChoimisinéir Teanga Seán Ó Cuirreáin go bhfuil an baol ann go mbeidh an Ghaeilge ina ‘zombie-language’ má leantar ar aghaidh ag seachaint na fírinne faoi ghéarchéim na Gaeltachta

Dúirt sé nach mbeadh aon bhiseach i ndán don Ghaeilge nó go ngéillfí ar dtús go bhfuil géarchéim ann, rud nach bhfuil déanta ag aon aire go fóill.

Bunaithe ar áiteamh Uí Chuirreáin, chuir Tuairisc.ie ceist ar an Aire Stáit ar ghlac sé leis go bhfuil  ‘géarchéim teanga’ sa Ghaeltacht agus gur chóir an méid sin ‘a admháil’ ar dtús má táthar chun dul i ngleic le cás na teanga.

Ní raibh an tAire Stáit sásta a rá go bhfuil géarchéim teanga sa Ghaeltacht. Ina áit sin, thug sé le fios gur údar iontais é go bhfuil oiread dul chun cinn á dhéanamh i dtaobh na pleanála teanga is atá.

“Cuireadh feidhm le hAcht na Gaeltachta in 2012. Dá mbeadh sé ráite ag aon duine ag an am go mbeadh os cionn dhá scór duine sa bhreis ag obair i measc an phobail sa Ghaeltacht agus sna bailte a fhreastalaíonn uirthi go heisiach ar fhorbairt teanga faoi 2020/21, ba bheag duine a chreidfeadh é nó í,” a dúirt Seán Kyne.

Níos túisce i mbliana mhaígh Catherine Martin, leascheannaire Chomhaontas Glas, go bhfuil an cur chuige lochtach céanna ag an Rialtas i leith ghéarchéim na Gaeltachta is atá acu i leith athrú aeráide agus géarchéim na timpeallachta.

Is amhlaidh an scéal, a dúirt sí, toisc nach bhfuil “polasaí cuí” acu le déileáil le ceachtar géarchéim agus toisc go bhfuiltear ag brath an iomarca sa dá chás ar “iarrachtaí pearsanta aonaracha”.

Dúirt Martin go raibh ardmholadh tuillte ag Leo Varadkar as iarracht a dhéanamh an Ghaeilge a fhoghlaim ach gur “cuma cé mhéad pop-up Gaeltachtaí a fhreastalaíonn an Taoiseach orthu” mura ndéantar “beart de réir briathair” i dtaobh polasaí teanga.

Tuairisc

____________________

Stair faoi cheilt: oidhreacht Ghaelach Chúige Uladh á cíoradh ag ‘An tUltach’ (Sorcha Ní Chearúlláin, Meon Eile 17.05.2019)

Stair faoi cheilt: oidhreacht Ghaelach 

Chúige Uladh á cíoradh ag ‘An tUltach’ 

le Sorcha Ní Chearúlláin (Meon Eile 17.05.2019)

‘Stair faoi cheilt: oidhreacht Ghaelach Chúige Uladh a fhiosrú trí shúile An tUltach’ is ainm do thogra úr de chuid na hirise stairiúla An tUltach, atá ag cur Gaeilge Uladh chun cinn le breis agus 95 bliana anuas.

Bunaíodh An tUltach in 1924 agus ó shin i leith rinneadh trácht ar na himeachtaí agus ar na hábhar ba thábhachtaí do Ghaeil Uladh le linn tréimhsí geala agus tréimhsí dhorcha trí chéile.

Ar leathanaigh na seanchóipeanna tá taiscí agus seoda a bhaineann le mórcheisteanna shaol na Gaeilge atá go fóill á bplé sa lá atá inniu ann.

Mar chuid lárnach den tionscnamh is déanaí seo iarrfar ar mheithleacha d’oibrithe deonacha, idir óg agus aosta, teacht le chéile chun dul ag tochailt i gcartlann na hirise d'fhonn cuid de na hailt is spéisiúla a aimsiú agus a chur ar fáil do léitheoirí an lae inniu.

Dúirt Gráinne Ní Ghilín, iar-eagarthóir An tUltach, atá anois mar ina bainisteoir digiteach ar an iris:

“Tá saibhreas mór seanscéalta agus amhrán ann, mar aon le gearrscéalta agus dánta leis na scríbhneoirí Conallacha is clúití ar fad. Is iontach na ceisteanna a bhí á bplé san am a chuaigh thart agus atá go fóill i mbéal an phobail inniu. Tá alt ann in 1972, mar shampla, ar na buntáistí agus míbhuntáistí a samhlaíodh le ballraíocht na Ríochta Aontaithe sa Chomhphobal Eorpach. Tá alt ann sna seascaidí ag moladh deireadh a chur leis an teist aistrithe agus bhíothas ag tuar in 1965 nach mairfeadh an Ghaeltacht ach 10 mbliana eile.”

Reáchtálfar léachtaí poiblí le linn an togra bliana agus déanfar taispeántais fhisiciúla in ionaid éagsúla fud fad Chúige Uladh.

Déanfar digitiú ar chuid den ábhar agus beidh taispeántas ar líne ann fosta ionas gur féidir le daoine blaiseadh a fháil de na féidearthachtaí fadtéarmacha a bhaineann le togra den chineál seo.

Le tuilleadh eolais a fháil, nó le clárú don togra, moltar do dhaoine dul i dteagmháil le fhoireann An tUltach trí na meáin shóisialta ar leathanach Facebook s’acu nó ar Twitter.

___________________________
An tULTACH
___________________________