Ní thig leat an coilíniú a chur i gcré gan an caipitleachas sa chónra leis (BLOSC 24 Jan 2023)

Ní thig leat an coilíniú a chur i gcré gan an caipitleachas sa chónra leis

(BLOSC 24 Jan 2023)

Bhi tuairisc nuachta ann ar na mallaibh faoi scoil i Sasana a bhain Francis Drake dá haine mar gheall ar a bhaint láidir le trádáil na sclábhaíochta agus níl aon amhras ann gur bhain Drake féin tairbhe nach beag as an trádáil chéanna. Leoga, thosaigh a ghairm ar an mhórmhuir agus é ar aistear lena chol ceathrair chun sclábhaithe a fhuadach ó Iarthar na hAfraice. Rith sé liom, áfach, nár luaigh an scéal seo ról Drake i gconcas agus i gcoilíniú na hÉireann go háirithe an slad a rinne sé ar Reachlainn i 1575 nuair a réab sé an tearmainn i ndiaidh do Shomhairle Buí Mac Domhnaill a mhuintir a chur isteach ann. Dhúnmharaigh na Sasanaigh faoi stiúir Drake agus John Norreys 400 sibhialtach, mná agus páistí san áireamh. Maraíodh teaghlach uilig Mhic Dhomhnaill agus Somhairle Buí ag breathnú ar an ár ó chósta Aontroma. Ar ndóighe, rinne Drake agus a leithéid amhlaidh i Meiriceá agus san Afraic ag an am chéanna. Ba cheart a ainm a bhaint den scoil cinnte, ach ba cheart sainmhíniú agus tuigbheáil an díchoilínithe a leathnú fosta leis an tír seo a chuimisú mar b’í Éire saotharlann na himpireachta ó thaobh na Breataine de agus ní fiú tracht ar an díchoilíniú gan oidhreacht an fhoréigin a rianú chun tosaigh chuig an chóras sóisialta s’againn sa lá atá inniu.

TUILLEADH

Dithis: Sandaidh NicDhòmhnaill Jones & Máire Ní Annracháin (13 Aug 2021)

‘Ar Gach Uile Slí ar fán Duit / All the Ways you Wander’ | RTÉ Seachtain na Gaeilge 2021

To celebrate Seachtain na Gaeilge, the RTÉ Concert Orchestra is collaborating with renowned singer/songwriter John Spillane – the gorgeous ballad ‘All the Ways you Wander’ is translated into Irish by poet Simon Ó Faoláin and sung by Sligo singer Niamh Farrell. 

Le ceiliúradh a dhéanamh ar Sheachtain na Gaeilge, tá Ceolfhoireann Choirme RTÉ agus an t-amhránaí agus scríbhneoir clúiteach John Spillane ag teacht le chéile - tá an bailéad álainn 'All the Ways you Wander' aistrithe go Gaeilge ag an bhfile Simon Ó Faoláin agus an t-amhránaí Niamh Farrell atá á chanadh.

Plé faoi ghéarchéim an daonlathais, an antoisceachais agus na bréagaisnéise le Cathal Mac Coille (an 27 Bealtaine 2022)

Plé faoi ghéarchéim na Gaeilge le Cathal Mac Coille (Láithreach Bonn, 5 Bealtaine 2022)

Ar a dteitheadh ón Úcráin - agallamh le Nadia Dobryanska (Meon Eile, 16 Mar 2022)

Ar a dteitheadh ón Úcráin -

agallamh le Nadia Dobryanska

Tá muintir na hÚcráine ar a dteitheadh óna dtír dhúchais ó thosaigh ionradh na Rúise ag deireadh mhí Feabhra. Ina measc siúd a tháinig go hÉirinn le déanaí tá Nadia Dobryanska, a bhí ina cónaí anseo cheana cúpla bliain ó shin. Is go Contae Chorcaí a bhog sí féin agus a teaghlach, leanbh úr agus cat ina measc. Bhí Nadia sásta suí síos linn agus labhairt ar na dúshláin atá roimpi féin go pearsanta agus roimh mhuintir na hÚcráine trí chéile mar gheall ar ionsaí na Rúise. (Pádraic Mac Oitir)

Tomás Mac Síomóin, scríbhneoir, smaointeoir agus sóisialach, tar éis bháis

Tomás Mac Síomóin, scríbhneoir, smaointeoir agus sóisialach, tar éis bháis

Bhí Tomás Mac Síomóin ina eagarthóir ar an nuachtán Anois agus ar an iris Comhar agus file, úrscéalaí agus gearrscéalaí gradamúil ab ea é

Tá an scríbhneoir, smaointeoir agus sóisialach aitheanta Tomás Mac Síomóin tar éis bháis. Bhí sé 83 bliain d’aois.

Bhí Tomás Mac Síomóin ina eagarthóir ar an nuachtán Anois agus ar an iris Comhar. File, úrscéalaí agus gearrscéalaí gradamúil ab ea é a raibh cur chuige sainiúil dearscnaitheach i gcónaí aige agus a threabh a ghort féin beag beann ar fhaisin na linne.

Ba as Baile Átha Cliath do Thomás Mac Síomóin, a rugadh i 1938, ach bhí sé ag cur faoi in Barcelona le breis is 20 bliain anuas. Fear ildánach ab ea Tomás a raibh PHD sa bhitheolaíocht aige ó Ollscoil Cornell i Nua-Eabhrac. Thug sé tréimhsí ag obair mar léachtóir agus mar thaighdeoir eolaíochta. Bhí ról lárnach chomh maith aige san Fheachtas Náisiúnta Teilifíse as ar eascair Teilifís na Gaeilge.

I measc na n-úrscéalta a chum sé bhí An bhfuil Stacey ag iompar? (2011), Ag Altóir an Diabhail (2003), Ceallaigh (2009), a scríobhadh i gCúba, agus An Tionscadal (2007), a bhuaigh príomhdhuais liteartha an Oireachtais.

Bhuaigh a chnuasach Cín Lae Seangáin agus Scéalta Eile príomhdhuais an Oireachtais don ghearrscéalaíocht.

Leis an bhfilíocht a chuaigh sé i dtosach agus foilsíodh ceithre chnuasach filíochta leis sular thug sé faoin bprós, Scian (1991), Cré agus Cláirseach (1983), Codarsnaí (1981) agus Damhna agus Dánta eile (1974).

Bhreac sé a smaointe i leith cúrsaí sóisialta agus cultúrtha i gcúig leabhrán a foilsíodh idir 2004 agus 2006. Rinne sé cuid de na téamaí ab ansa leis a chíoradh sna leabhráin sin, stádas paradacsúil na Gaeilge, dán na teanga, an poblachtánachas agus duáilcí an nualiobrálachais. Phléigh sé lorg an choilíneachais ar mhuintir na hÉireann agus ceisteanna cultúrtha, féiniúlachta agus cumhachta i saothair neamhfhicsin eile amhail The Broken Harp: Identity and Language in Modern Ireland (2014) agus The Gael becomes Irish: An Unfinished Odyssey (2020).

Aistritheoir ab ea é chomh maith agus chuir sé Gaeilge ar shaothair filíochta agus phróis Spáinnise agus Catalóinise. Chuir sé féin agus Douglas Sealy Béarla ar dhánta Mháirtín Uí Dhireáin don chnuasach Selected poems/Tacar dánta (1984). Aistríodh saothair le Mac Síomóin féin go teangacha éagsúla, ina measc na Béarla, an Spáinnis agus an Chatalóinis.

Maireann a bhean chéile, Karen, agus gaolta agus cairde leis.

Déanfar Tomás Mac Síomóin a chréamadh sa Chatalóin agus beidh a chuid luaithrigh á scaipeadh i sléibhte na bPiréiní, mar a raibh cuid dá leabhair lonnaithe.

TUAIRISC

---------------------------